Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün, 10 Kasım 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nda hayata gözlerini yummasının üzerinden 88 yıl geçti. Cumhuriyet’in kuruluşunun 103’üncü yıl dönümünün 29 Ekim’de kutlandığı 2026’da, Atatürk’ün bağımsızlık ve çağdaşlaşma mücadelesi bir kez daha hatırlanıyor.
Selanik’ten askerî okullara
1881’de Selanik’te doğan Mustafa Kemal’in annesi Zübeyde Hanım, babası Ali Rıza Efendi’ydi. Öğrenimine mahalle mektebinde başlayan Mustafa, ardından Şemsi Efendi Mektebi’ne geçti.
Askerlik mesleğine yönelerek Selanik Askerî Rüştiyesi’ne girdi. “Kemal” adını matematik öğretmeninin verdiği bu yılları, Manastır Askerî İdadisi ve İstanbul’daki askerî eğitimi izledi. Harp Okulu’ndan 1902’de teğmen, Harp Akademisi’nden 1905’te kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu.
Çanakkale’de öne çıkan komutan
Şam’da başlayan meslek hayatında farklı görevler üstlenen Mustafa Kemal, Trablusgarp ve Balkan savaşlarında bulundu. Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale’de gösterdiği komutanlık başarısıyla tanındı.
1915’te Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar’daki mücadelelerde üstlendiği görevler, askerî hayatının dönüm noktaları arasında yer aldı. Cephedeki kararları ve liderliği, “Anafartalar Kahramanı” olarak anılmasını sağladı.
Samsun’dan millî egemenliğe
Mustafa Kemal’in 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışı, Millî Mücadele’nin örgütlenmesinde yeni bir dönemi başlattı. Amasya Genelgesi’nin ardından Erzurum ve Sivas kongrelerinde bağımsızlık mücadelesinin yol haritası şekillendi.
23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Mustafa Kemal’in Meclis Başkanı seçilmesiyle, mücadele millî iradenin temsil edildiği bir merkezden yürütüldü.
Bağımsızlık zaferinden Cumhuriyet’e
Sakarya Meydan Muharebesi’nin kazanılmasının ardından TBMM, 19 Eylül 1921’de Mustafa Kemal Paşa’ya mareşal rütbesi ve gazi unvanı verdi.
26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruz ve 30 Ağustos’taki Başkomutan Meydan Muharebesi, bağımsızlık yolunda belirleyici oldu. Türk ordusunun 9 Eylül’de İzmir’e girmesini, Mudanya Ateşkes Antlaşması ve Lozan Barış Antlaşması izledi.
29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi; Mustafa Kemal, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi.
Eğitimden hukuka uzanan dönüşüm
Atatürk, Cumhuriyet’in kuruluşunun ardından eğitim, hukuk, kültür ve ekonomi alanlarında kapsamlı reformlara öncülük etti. Öğretimin birleştirilmesi, Türk Medeni Kanunu’nun kabulü, yeni Türk harflerine geçiş ve kadınların siyasal haklarının genişletilmesi bu dönüşümün başlıca adımları oldu.
Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunun kurulmasıyla tarih ve dil çalışmalarına kurumsal zemin kazandırıldı. TBMM, 24 Kasım 1934’te Mustafa Kemal’e “Atatürk” soyadını verdi.
Kitaplara ve kültür çalışmalarına ilgi duyan Atatürk, 1927’de okuduğu Nutuk’ta Millî Mücadele’yi ve Cumhuriyet’in kuruluş sürecini anlattı.
Saat 09.05’te hayata veda etti
Sağlığı 1937’nin sonlarından itibaren bozulan Atatürk, 10 Kasım 1938’de saat 09.05’te İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda yaşamını yitirdi.
Naaşı, 21 Kasım 1938’de Ankara Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine konuldu. 10 Kasım 1953’te ise devlet töreniyle Anıtkabir’e nakledildi.
Vefatının 88’inci yılında Türkiye’nin farklı noktalarında vatandaşlar, saat 09.05’te saygı duruşunda bulundu. Büyük Önder, kurduğu Cumhuriyet ve millet egemenliğine dayanan bağımsızlık mücadelesiyle anıldı.
Kaynak: Sürmanşet Haber
