Değerli dostlar, hepimizin malumu olduğu üzere toplumsal hayatımız son hızla geri dönülmeyecek bir şekilde değişiyor. Bizim anladığımız ve anlamlandırdığımız şekli ile geleneksel aile yapımız yok ediliyor. Mahalle, sokak, komşuluk ve arkadaşlık, kadın ve erkek ilişkilerimiz asla eskisi gibi değil ve hepimiz bu halden şikâyet ediyoruz.
Neden bu hale geldik? Sorularını muhakkak aklı başına olan herkesin sorduğuna eminim. Aslında bu sorunun tek bir cevabı yok. Konu ile alakalı özellikle “Aileyi Kurtarmak” öznesi ile çeşitli çalıştaylar ve programlar yapılıyor. Bizzat derneklerimizde bizler de programlar düzenliyoruz. Konu üzerinde araştırmalara devam ederken aslında bütün olanların birilerinin hayatlarını daha rahat yaşamaları için düzenlenen manipülasyonlar neticesinde şekillendiği gerçeğini görünce hem çok şaşırdım hem üzüldüm.
Olanları sizlerle paylaştıktan sonra belki ne yapabiliriz? Sorusuna da bir cevap bulabiliriz umudu içerisinde yazı dizimize başlıyoruz. Bismillah.
Kadınlar Sigaraya Nasıl Başladı?
Pazarlama stratejilerinin, kitle psikolojisinin ve doğru yönlendirilen bir algının toplumları nasıl dönüştürebileceğinin en çarpıcı örneği 20. yüzyılın başlarında Amerika'da yaşandı. Kadınların sigara içmeye başlaması, kendiliğinden gelişen bir süreç değil; arkasında psikanalizin kurucusu Sigmund Freud’un teorilerini kullanan dahi bir halkla ilişkiler uzmanının imzasını taşıyan kusursuz bir kitle manipülasyonuydu.
Tabular ve Şirketlerin Kâr Arayışı
1920’li yılların Amerika'sında sigara tamamen erkek egemenliğini ve gücü temsil ediyordu. Kadınların toplum içinde sigara içmesi büyük bir tabuydu; sigara içen kadınlara "düşük sınıf" muamelesi yapılırdı. Bu durum, dönemin tütün devi American Tobacco Corporation için büyük bir finansal kayıptı. Nüfusun yarısını oluşturan kadınlara satış yapamamak, potansiyel kârın yarısından mahrum kalmak demekti.
Şirketin CEO'su George Hill, bu ticari engeli aşmak için halkla ilişkiler dünyasının kurucusu olarak kabul edilen Edward Bernays’in kapısını çaldı.
Bilinçaltının Gücü: İhtiyaçtan Statüye
Edward Bernays, sıradan bir reklamcı değildi. Onun asıl sırrı, dayısı Sigmund Freud’un insan zihni ve bilinçaltı üzerine geliştirdiği psikolojik teorileri kitle iletişiminde kullanmasıydı. Bernays, bir ürünü satmanın yolunun onun kalitesini anlatmaktan değil, insanların bilinçaltındaki duygularına ve arzularına hitap etmekten geçtiğini biliyordu.
Bernays, kadınların sigaraya karşı olan direncini kırmak için önce dönemin ünlü psikiyatristlerinden Dr. Abraham Brill ile görüştü. Brill, Bernays'e şok edici bir analiz sundu: Sigara, bilinçaltında erkek cinsel gücünü ve otoritesini temsil ediyordu. Eğer kadınların sigara içmesi sağlanmak isteniyorsa, sigara bir tütün ürünü olmaktan çıkarılmalı ve erkek gücüne karşı bir meydan okuma, bir özgürlük sembolü haline getirilmeliydi.
31 Mart 1929: "Özgürlük Meşaleleri" Eylemi
Bernays kafasındaki planı uygulamak için New York'un meşhur 5. Caddesi'nde her yıl düzenlenen geleneksel Paskalya Yürüyüşü’nü seçti. Dönemin en şık, toplumda saygınlık gören sosyetik kadınlarından oluşan bir grubu gizlice organize etti.
Yürüyüşün en kalabalık anında, kameraların ve gazetecilerin önünde bu şık kadınlar aniden ceketlerinin altından sigaralarını çıkarıp aynı anda yaktılar. Bernays, basına bu eylemi bir sigara reklamı olarak değil, "Kadınların erkek üstünlüğüne karşı yaktığı Özgürlük Meşaleleri (Torches of Freedom)" olarak servis etti. Ertesi gün tüm Amerika gazete manşetlerinde bu yürüyüşü ve "özgürleşen kadınları" konuşuyordu.
Kusursuz Manipülasyonun Sonuçları
Ticari bir amaç uğruna başlatılan bu kampanya, tarihin en başarılı feminist illüzyonuna dönüştü. Sonuçlar tütün endüstrisi için muazzamdı:
• Amerika'da sigara içene kadınların oranı 10 yıl içinde %5'ten %38'e yükseldi.
• American Tobacco Corporation hedeflediği kâr oranını üç katına çıkardı.
• İnsan zihnini manipüle eden bu sülale zinciri (Dayı Freud - Yeğen Bernays) daha sonraki nesillerde de devam etti. Bernays'in torunu Marc Randolph, bugün milyarlarca insanın izleme ve tüketim alışkanlıklarını yöneten Netflix’in kurucusu olacaktı.
Bernays’in bu hamlesi sadece bir sigara satışı değildi; kitlelerin bilinçaltı arzuları manipüle edilerek toplum psikolojisinin nasıl zahmetsizce kontrol edilebileceğini gösteren dünya tarihinin ilk büyük modern algı operasyonuydu. Bu durumda hedef kitledeki insanların durumunu siz okuyucularımın anlayışına bırakmak istiyorum.
Nasıl Çökertildik sorularına cevaplar aramaya devam edeceğiz….
Siz hala……
